Johannes wordt geboren op 2 februari 1780 in Herwijnen, in de Betuwe.
Zijn vader was aldaar de dokter.
Van den Bosch was het eerste kind uit het tweede huwelijk van zijn vader met Adriaantje Ponigh.
De familie woonde in ‘Dijkzigt’, een aan de dijk gelegen landhuis.
De dorpsarts en stenenhandelaar Jan van den Bosch (vader van Johannes) was in alles deel van de hogere middenklasse. Van den Bosch groeide op in een goed milieu, wat ook te zien was aan het huis waarin hij opgroeide: ‘Dijkzigt’ was een statig (dijk)huis. Van den Bosch’ latere militaire interesse toonde zich echter ook in zijn jeugd al.
In 1797 werd hij benoemd tot Luitenant der genie, in 1798 als eerste luitenant bij het garnizoen te Batavia en in 1801 werd hij bevorderd tot kapitein.
In 1808 werd hij op eigen verzoek eervol ontslagen met de rang van kolonel. Hij vestigde zich op zijn landgoed op Soedimara. Dat was van korte duur. Na verkoop in 1810 ging het gezin per schip naar Nederland. Daar zette hij zijn militaire carrière in het Nederlandse leger voort, hij klom op tot generaal. Van de Bosch vestigde zich nabij Herwijnen.
Huwelijk(en)
Johannes trouwt in 1804 met Catharina Lucretia de Sandol Roy. Ze krijgen vier dochters en twee zonen:
- Gertrude Cornelie Adrienne van den Bosch (1805)
- Johannes Hendrik van den Bosch (1807)
- Adriana van den Bosch (1808)
- Catharina Lucretia van den Bosch (1810)
- Hendrik van den Bosch (1812)
- François van den Bosch (1813)
Catharine overlijdt in 1814. Vlak daarna gaat hij samenwonen met Rudolphina Wilhemina Elizabeth de Sturler. Het is 1823 als hij in het huwelijk treedt met haar. Hun kerkelijk huwelijk is in Vledder.
Het is een dubbel huwelijk. De jongste zus van Rudolphina, Constantia Daniella Elizabeth, trouwt dan met Wouter Visser.
Bron: Drents Archief
Johannes van den Bosch en Rudolphina Wilhemina Elizabeth de Sturler krijgen ook samen nog twee kinderen:
- Richard Leeuwenhart van den Bosch (1815)
- Eduard van den Bosch (1829)
Bron: Rijksmuseum – toegeschreven aan atelier van Cornelis Kruseman – SK-A-2167, 1829
In het Rijksmuseum is een schilderij van Rudolphina Wilhemina Elizabeth de Sturler en haar zoon Richard Leeuwenhart van den Bosch te vinden.
Schoonmoeder Daniella Elisabeth van Oosterhoudt woont enige tijd in Frederiksoord. Ze overlijdt op 11 mei 1829. Haar graf, een rijksmunument, is te vinden op de begraafplaats aan de Oranjelaan in Wilhelminaoord.
Crowdfunding in 1818
De Franse troepen van Napoleon laten bij hun vertrek Nederland berooid achter. Er is grote armoede, met name onder de bewoners van de steden. Generaal Johannes van den Bosch, een visionaire idealist die opgegroeid is met het gedachtegoed van de Verlichting, trekt zich het lot van deze mensen aan. Met steun van Koning Willem I en zijn zoon prins Frederik, richt Van den Bosch in 1818 de Maatschappij van Weldadigheid op. Deze stichting is een particuliere stichting die zijn gelden ophaalt uit een netwerk van notabelen en welgestelden. Dat netwerk telt op zijn hoogtepunt ongeveer 23.000 leden. Een fraai voorbeeld van wat we nu crowdfunding zouden noemen.
De Koloniën van Weldadigheid
Johannes van den Bosch wil de armoede structureel aanpakken door middel van een uniek concept: het oprichten van landbouwkoloniën. In deze koloniën krijgen arme stedelingen en daklozen de kans om hun eigen leven te verbeteren.
Aan hen wordt arbeid en onderwijs, huisvesting en zorg geboden.
Zo krijgen ze uitzicht op zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie.
De landbouwkoloniën worden opgericht in Drenthe, waar nog veel land ligt om te ontginnen.
Deze koloniën worden bekend als de Koloniën van Weldadigheid.
100 jaar vooruit op landelijke ontwikkelingen
Johannes van den Bosch is een voortvarend en vanaf 1818 worden er in een vlot tempo koloniehuisjes gebouwd. Zijn militaire achtergrond is duidelijk terug te vinden in het landschap. De huisjes worden gebouwd langs kaarsrechte lanen en staan op regelmatige afstand van elkaar, keurig in het gelid. Daarnaast worden er scholen, kerken en rustoorden gebouwd. In de koloniën wordt de leerplicht, veel eerder dan in de rest van het land, ingevoerd en ook in zieken- en ouderenzorg zijn de koloniën vooruitstrevend.
bronnen:
– Maatschappij van Weldadigheid
– Drents Archief
– Mijn gelderland
– het Canon van Nederland
Laatste aanpassing: 28 maart 2026